SZEWSKA 10 - badania 2009


Nieruchomości, oznaczone jako działka nr 82 (w V obrębie ewidencyjnym, arkusz 61) jest położona między ulicami Rwańską 7 i Szewską 10, w obrębie Miasta Kazimierzowskiego w Radomiu. Obszar ten jest w całości objęty ochroną konserwatorską wpisem do rejestru zabytków decyzją nr 410/A/89, jak również strefą archeologiczną wpisem do rejestru zabytków decyzją nr 536/A/69. Badania archeologiczne przeprowadzono w dniach 25 . 03. - 30. 04. 2009.

Obszar tychże badań zlokalizowany jest w obrębie średniowiecznego miasta powstałego około połowy XIV wieku. Parcela średniowieczna znajdowała się (jak i obecnie) przy ulicy Rwańskiej, jednej z głównej arterii komunikacyjnych średniowiecznego miasta prowadzącej od Bramy Lubelskiej do Rynku.

Przedmiotowy budynek wzniesiono około połowy XIX wieku. Postawiony został jako obiekt w zabudowie zwartej. Składał się z 2 części: 2 - kondygnacyjnej podpiwniczonej po zachodniej stronie i 2 - kondygnacyjnej niepodpiwniczonej po stronie wschodniej kamienicy (wynika to z obserwacji architektonicznej podczas wykonywania inwentaryzacji budowlanej kamienicy).

Kamienica Szewska 10, zgodnie z decyzją konserwatorską została wyburzona. Budynek rozebrano częściowo – pozostawione zostały fragmenty poprzecznych ścian stykających się z sąsiadującymi budynkami w celu ich zabezpieczenia przed zawaleniem.

Zachodnia strona kamienicy była podpiwniczona i w trakcie rozbiórki piwnice zostały zasypane gruzem ceglanym. Pozostawiono strzępia ścian w celu zabezpieczenia sąsiedniej kamienicy. Z tych powodów ten obszar nie został objęty tegorocznymi badaniami archeologicznymi. Ta część podlegać będzie badaniom lub nadzorowi w trakcie budowy nowego budynku.

Główne prace badawcze skupiły się we wschodniej i środkowej części zarysu kamienicy (strona niepodpiwniczona). Badania prowadził mgr Grzegorz Barczyk i II archeolog mgr Joanna Marciniak

Założono trzy wykopy badawcze.

Wykop nr I o długości 13 m i szerokości 2,5 m, przecinający budynek w poprzek, po osi północ - południe. Zachodnia krawędź wykopu ustawiona została po wewnętrznej krawędzi fundamentu dawnego przejazdu bramnego. Wykop ten, ze względu na zachowane fundamenty kamienicy podzielony został na trzy części:

Wykop nr IA – w północnej części (wymiary 5,20x2,5m);

Wykop nr IB – w południowej części (wymiary 3,5x2,5m);

Wykop nr IC – po południowej stronie (wymiary 3,10x2,5m);

Wykop nr II o wymiarach 4 x 1m założono na osi wschód - zachód w północno - wschodniej części kamienicy. Odsunięty został 2 m na południe od pozostawionego fragmentu ściany północnej kamienicy (frontowej). Krawędź zachodnia wykopu styka się z krawędzią wschodnią wykopu nr IA. Takie wytyczenie wykopu wymuszone zostało przez pozostawione fragmenty ścian kamienicy (pozostawione w celu zabezpieczenia sąsiedniego budynku - względy statyczne).

Wykop nr III o wymiarach 2,5 x 2,5 m ulokowany został w świetle dawnego przejazdu bramnego w południowej części dawnej kamienicy.
W wykopach IA i IB po zakończeniu eksploracji wykonane zostało poszerzenie na wschód aż do krawędzi fundamentu środkowego budynku (wykop IA o ok. 0,5m, wykop IB o ok. 0,7 m.)

W sumie przebadano obszar ok. 48 m2. Dalsze odkrywanie zarysu budynku, ze względów bezpieczeństwa, było niemożliwe.

W wyniku eksploracji, na głębokości ok. 156,80 - 156,90 m n.p.m. we wszystkich wykopach odsłonięte zostały pozostałości konstrukcji drewnianych. 

Wykop IA – odsłonięto poziom desek ułożonych w kierunku E - W przylegających jedna do drugiej. W części północnej kilka desek wchodzi pod zachodni fundament kamienicy, a w wyniku silnego naporu fundamentu deski te uległy zniekształceniu – wgnieceniu w podłoże.

Po dalszym oczyszczeniu części NE wykopu, poza zarysem desek w części wschodniej, na głębokości ok. 156,70 m n.p.m. zaobserwowane zostały małe dołki posłupowe (średnica ok.  5 - 8 cm), ułożone w kierunku wschód - zachód przy północnej części desek. Po zdjęciu drewna i oczyszczeniu wykopu zaobserwowano ułożoną w kierunku północ – południe belkę drewnianą przy fundamencie zachodnim (ok. 10-15 cm od lica fundamentu), a po wschodniej stronie belki kolejny rząd dołków posłupowych. W części NW dołki tworzą narożnik (?) konstrukcji drewnianej, lekko na północ zaobserwowano ślad po większych słupach. Wydaje się, że tworzyły one rodzaj zabezpieczenia wyżej położonego poziomu desek przed ich  rozsunięciem Po wykonaniu poszerzenia wykopu IA do fundamentu środkowego budynku (patrz wyżej), w narożniku SE poniżej poziomu drewna odsłonięty został cały garnek wkopany w warstwy już nienaruszone – calec.

Wykop IB – konstrukcje drewniane odsłonięto w północnej i zachodniej części wykopu. Wyraźnie widać w tym miejscu, że ułożone zostały one na linii E - W i podobnie jak w wykopie IA, również wchodzą pod fundament ceglany dawnej kamienicy. Poniżej poziomu drewna zaobserwowany został owalny zarys OB. 1.

Wykop IC – to wykop o najbardziej zniszczonych – przemieszanych warstwach kulturowych. Drewno zachowało się w formie szczątkowej, jedynie przy profilu zachodnim.

Wykop II – zaobserwowano dobrze zachowane warstwy użytkowe (analogiczne do wykopu IA), jednakże drewno zachowało się w postaci pojedynczych fragmentów. Ze względów bezpieczeństwa nie można było wykonać poszerzenia wykopu w którąkolwiek ze stron.

Wykop III – zaobserwowano znaczne przemieszanie warstw kulturowych od poziomu gruntu do poziomu rury kanalizacyjnej (wkop pod instalacje wodno – kanalizacyjną, wkopy budowlane). Poniżej rury kanalizacyjnej na poziomie ok. 156,95 m n.p.m. zaczął rysować się poziom drewna. Analogicznie jak w poprzednich wykopach deski ułożone zostały w kierunku E - W. W zachodniej części, tuż nad deskami odsłonięto fragment poroża jelenia (?) z widocznymi śladami obróbki

W trakcie badań archeologicznych przy ulicy Szewskiej 10 uzyskano liczny zbiór ruchomego materiału ceramicznego (liczący łącznie 5387), który w trakcie opracowywania podzielony został na 7 grup technologicznych, których podstawą stał się podział L. Kajzera.  Typologia ta wykorzystywana jest przy analizie materiału ceramicznego późnośredniowiecznego, jak również nowożytnego. Jednakże, w trakcie pracy nad materiałem stwierdzono, że należałoby wydzielić dodatkową grupę AB. Materiał nie jest jednorodny, a wręcz bardzo zróżnicowany, co wymusiło wspomnianą przeróbkę typologii.

W materiale ceramicznym z ul. Szewskiej 10 zdecydowanie przeważają naczynia wczesno – i późnośredniowieczne. W zdecydowanej większości pochodzą one z tzw. „warstwy średniowiecznej”, wydzielonej w wykopie IA, IB, IC tuż nad poziomem drewna. Warstwa ta o miąższości dochodzącej miejscami do ok. 50 cm, była bardzo bogata w materiał ceramiczny zaliczony do grupy A, AB, BC. Stąd też datować go można na okres od momentu założenia miasta lokacyjnego (tj. od połowy XIV wieku) do wieku XIX – XV, kiedy to naczynia redukcyjne ustępują na rzecz naczyń „nowożytnych”, toczonych już na kole szybkoobrotowym i wypalanych w atmosferze utleniającej (tu grupa Db, Dc, E, F).

Za wczesnośredniowiecznym pochodzeniem analizowanego zbioru naczyń (fragmentów) przemawia przede wszystkim technika ich wykonania (lepienie, ew. obtaczanie, rodzaj domieszki), sposób zdobienia, jak i charakter wypału. Podobnie jest z datowaniem naczyń późnośredniowiecznych, tj. wypalonych w atmosferze redukcyjnej.

Materiał nowożytny pochodzi z warstw przemieszanych. Ich datowanie jest tym trudniejsze, że nie znaleziono dodatkowych datowników (z wyjątkiem dwóch nowożytnych monet z połowy XVIII wieku i z roku 1927).

Na kilku dnach naczyń zaobserwowano zachowane w różnym stopniu znaki garncarskie. Widoczne są na naczyniach zaliczonych do grupy A, AB oraz BC. W zasadzie wszystkie znaki tworzą znak krzyża, niektóre dodatkowo zmodyfikowane i wpisane w koło. W większości są zatarte, zniszczone, jednakże kilka z nich jest wyraźnych i dobrze zachowanych. 

Tak więc materiał ceramiczny znaleziony podczas badań przy ul. Szewskiej datować można na czas od momentu założenia miasta (poł. wieku XIV) do mniej więcej przełomu wieków XVIII i XIX, kiedy to na tym terenie stawiano kamienicę mieszczańską.

Oczywiście temat ten należy poddać kolejnym badaniom, przede wszystkim porównawczym, biorąc pod uwagę materiał i jego analizę z innych prac archeologicznych na Mieście Kazimierzowskim w Radomiu.

Podsumowanie

Jak wynika z obserwacji stratygraficznej, średniowieczny poziom użytkowy badanego miejsca ma nawet do ok. 50 cm grubości (warstwa bezpośrednio zalegająca nad drewnem). Dzięki temu, że budynek nie miał w tej części piwnic udało się uchwycić starsze nawarstwienia kulturowe  (poprzecinane jedynie w liniach przebiegu nowożytnych fundamentów kamienicy). Odsłonięte konstrukcje drewniane mogą być albo pozostałościami po budynku, albo konstrukcją moszczenia podwórka działki. Niestety jednoznacznie nie uda się określić proweniencji tej konstrukcji ze względu na brak zachowanych części przykrawędnych i narożnych (być może zniszczonych w trakcie budowy kamienicy w XIX wieku). Pozyskany liczny ruchomy materiał zabytkowy z warstw najstarszych (XIV/XV wiek) wykazuje jednorodne cechy technologiczne.

Jak wynika z tegorocznych badań archeologicznych, na badanym obszarze pozostałości starszych nawarstwień kulturowych zachowały się jedynie we wschodniej części zarysu kamienicy. W zachodniej części budynku, ze względu na podpiwniczenie, raczej nie należy się spodziewać zachowanych warstw stratygraficznych (stopa fundamentowa znajduje się poniżej odkrytego najstarszego poziomu osadniczego). Odkryte konstrukcje drewniane wskazują, iż na badanym obszarze działalność mieszkańców była od momentu założenia miasta.

Ze względu iż niemożliwe było dokładniejsze przebadanie całego terenu (względy bezpieczeństwa), należy pamiętać o koniecznym nadzorze archeologicznym w trakcie późniejszych prac budowlanych na działce nr 82. W części wschodniej, po uprzednim usunięciu pierwszych warstw gruzowiskowych – przemieszanych należałoby przeprowadzić uzupełniające badania archeologiczne. Miałyby one na celu uchwycenie dalszego zasięgu poziomu drewna odsłoniętego w trakcie tegorocznych badań. W części zachodniej kamienicy (nie eksplorowanej w trakcie zakończonych badań) konieczny byłby doraźny nadzór archeologiczny.


Przy tworzeniu strony korzystaliśmy z:

L. Kajzer, Opracowanie zbioru ceramiki naczyniowej z " wieży Karnkowskiego" z zamku w Raciążku, "Kwartalnik Historii Kultury Materialnej", R. XXXIV, 1986, nr 2, s. 199 -225.

G. Barczyk, J. Marciniak - Wstępne sprawozdanie z przeprowadzonych badań archeologicznych i architektonicznych na dz. 82 w Radomiu ul. Szewska 10, 25.03 – 30.04. 2009; Radom 2009. (archiwum WKZ Radom).

G. Barczyk, J. Marciniak – Sprawozdanie z przeprowadzonych badań archeologicznych i architektonicznych na dz. 82 w Radomiu ul. Szewska 10, 25.03 – 30.04. 2009; Radom 2009. (archiwum WKZ Radom)

 

Kontakt:
mgr Grzegorz Barczyk
mgr Joanna Marciniak

 

Prawa autorskie do zawartości strony oraz wszelkie zamieszczone tu informacje, należą do autorów strony, o ile nie zostały oznaczone inaczej. Kopiowanie i publikowanie w celach prywatnych i komercyjnych, rozpowszechnianie jakąkolwiek metodą, części lub całości strony bez wiedzy i zgody autorów jest zabronione.